Computer Components

Term	အပြည့်အစုံ	အဓိပ္ပါယ် / အသုံး
CPU	Central Processing Unit	Control other parts of computers
RAM	Random Access Memory	Temporary Storage
Motherboard	Main Board	Connect other devices
Storage	HDD (Hard Disk Drive) or SSD (Solid State Drive)	Permanent Storage
GPU	Graphic Card	(Optional)
Optical Storage	DVD R/W	(Optional)
Power Supply
Casing	Computer Case
Monitor
Keyboard
Mouse
Speaker
UPS	Uninterrupted Power Supply

1. Data / Storage / Memory Units

Term	အပြည့်အစုံ	အဓိပ္ပါယ် / အသုံး
bit (b)	Binary Digit	Computer data ရဲ့ အသေးဆုံး unit
Byte (B)	8 bits	File/Data size အခြေခံ unit
KB	Kilobyte	=1,024 Bytes
MB	Megabyte	=1024 KB (အသုံး - File size, RAM စသည်)
GB	Gigabyte	=1024 MB (အသုံး - RAM, SSD, USB, Storage)
TB	Terabyte	=1024 GB (အသုံး - HDD/SSD capacity ကြီးများ)
Mbps	Megabits per second	Internet / Network speed
MB/s	Megabytes per second	File transfer / storage speed
Gbps	Gigabits per second	LAN, USB, high-speed network

2. Frequency / Speed Units

Monitor တွေမှာသုံးတဲ့ Hz

• measure the refresh rate
• the exact number of times the screen updates or redraws its image every second (တစက္ကန့်မှာ ပုံရိပ်ကို ဘယ်နှစ်ကြိမ် redraw ပြန်လုပ်ပေးလဲ)

ဥပမာ—

Monitor 144Hz ဆိုတာ screen ကို တစ်စက္ကန့်မှာ 144 ကြိမ် refresh လုပ်နိုင်တာပါ။

CPU တွေမှာ သုံးတဲ့ Hz

• measure the clock speed
• the number of clock cycle per second 
• One cycle 
• • Fetch (Instruction ကို ဖတ်)
  • Decode (ဖတ်လိုက်တဲ့ Instruction ကို Decode လုပ်)
  • Execute (Decode လုပ်ပြီးတဲ့ Instruction ကို အလုပ်လုပ်)

ဥပမာ - 

CPU 4.5GHz ဆိုတာ တစ်စက္ကန့်မှာ 4.5 billion cycle အလုပ်လုပ်နိုင်တာပါ။ (Cycle = Fetch, Decode, Execute)

3. Processor / CPU Terminology

Term	အဓိပ္ပါယ်
CPU	Central Processing Unit
Core	CPU ထဲက processing unit
Thread	CPU က တစ်ပြိုင်နက်လုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့ instruction stream
Clock Speed	CPU လည်ပတ်နှုန်း၊ GHz ဖြင့်တိုင်း
Base Clock	Normal operating speed
Boost / Turbo Clock	အလိုအလျောက်တက်နိုင်တဲ့အမြင့်ဆုံး speed
Cache	CPU အနီးက မြန်ဆန်တဲ့ temporary memory
L1 / L2 / L3 Cache	Cache memory levels
Generation	CPU မျိုးဆက်
TDP	Thermal Design Power
Integrated Graphics / iGPU	CPU ထဲပါပြီးသား GPU
Dedicated GPU / dGPU	သီးခြား graphics processor

မှတ်ချက်

CPU တွေရဲ့ Performance ကိုတိုင်းတဲ့အခါ GHz ပိုများတိုင်း CPU ပိုကောင်းသွားတာမဟုတ်ပါ။

Architecture, Core, Generation, Cache စတာတွေကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရပါတယ်။

4. RAM Terminology

Term	အဓိပ္ပါယ်
RAM	Random Access Memory
GB	Gigabyte (RAM capacity, ဘယ်လောက်သိမ်းနိုင်)
DDR4 / DDR5	RAM generation
MHz / MT/s	RAM speed ကိုဖော်ပြရာမှာသုံး (ဘယ်လောက်မြန်မြန်အလုပ်လုပ်)
SO-DIMM	Laptop/Notebook RAM
DIMM	Desktop RAM
Single Channel	Memory channel တစ်ခု
Dual Channel	Memory bandwidth ပိုကောင်း
Upgradeable RAM	နောက်ပိုင်း RAM ထပ်တိုးလို့ရ
Soldered RAM	Mainboard ပေါ်တပ်ထား၍ ပုံမှန်အားဖြင့် Capacity မတိုးနိုင်

ဥပမာ

16GB DDR5 5600

5. Storage Terminology

Term	အဓိပ္ပါယ်
HDD	Hard Disk Drive (Magnetic Disk)
SSD	Solid State Drive
SATA SSD	SATA interface သုံး SSD
NVMe SSD	PCIe interface သုံး မြန်တဲ့ SSD
M.2	SSD physical form factor တစ်မျိုး
PCIe	High-speed interface
Read Speed	Data ဖတ်နှုန်း
Write Speed	Data ရေးနှုန်း
RPM	HDD လည်နှုန်း (revolutions per minute)
5400 RPM / 7200 RPM	HDD speed
TBW	SSD endurance — Total Bytes Written

HDD = Magnetic Disk, RPM, Large Capacity, Slow R/W, still use in CCTV (they need slow RPM)

SSD = Solid State, No Mechanism (No RPM), Fast R/W, widely use in computer

6. Display / Monitor Terminology

Term	အဓိပ္ပါယ်
inch (”)	Screen diagonal size
Resolution	Screen pixel အရေအတွက်
HD	1280×720
FHD / Full HD	1920×1080
QHD / 2K	အများအားဖြင့် 2560×1440
UHD / 4K	3840×2160
Pixel	Display ရဲ့ အရောင်ပြ dot အသေးဆုံး unit
PPI	Pixels Per Inch
Refresh Rate	Hz ဖြင့်တိုင်း
Response Time	ms ဖြင့်တိုင်း
Brightness	nits ဖြင့်တိုင်း
Contrast Ratio	အဖြူဆုံးနဲ့ အမည်းဆုံး အချိုး
Aspect Ratio	Screen width : height
16:9	Common widescreen
21:9	Ultrawide
Panel Type	IPS, VA, TN, OLED
Viewing Angle	ဘေးကကြည့်တဲ့အခါ အရောင်မှန်မှု
HDR	High Dynamic Range

Screen Inches

Pixel

• smallest part of the image
• one dot

Resolution

• how many pixels in the screen
• example 
• • 1280 x 720 (or) 720p
  • a total of 921,600 pixels are packed into a video frame or digital display screen.

7. Colour Terminology

Term	အဓိပ္ပါယ်
RGB	Red, Green, Blue
CMYK	Cyan, Magenta, Yellow, Key/Black

RGB → Monitor, TV, Phone, Camera စတဲ့ digital display တွေမှာ အဓိကသုံးပါတယ်။

CMYK → Printer/Printing ဘက်မှာ အဓိကသုံးပါတယ်။

Printer မှာ 6 ရောင်ဆိုရင် ပိုလာတာက LC (Light Cyan) နဲ့ LM (Light Magenta) ဖြစ်ပါတယ်။

8. Printer Terminology

Term	အဓိပ္ပါယ်
DPI	Dots Per Inch
PPM	Pages Per Minute
IPM	Images Per Minute
Inkjet	Ink သုံး printer
Laser	Toner သုံး printer
Ink Tank	Refillable ink tank
Cartridge	Ink/Toner cartridge
Mono	Black & White
Colour	Colour printing
Duplex	နှစ်ဖက်အလိုအလျောက် print
ADF	Automatic Document Feeder
Flatbed Scanner	စာရွက်တစ်ရွက်ချင်း scan
Print Resolution	DPI နဲ့ဖော်ပြ
Duty Cycle	တစ်လအတွင်းခံနိုင်မယ့် print volume
Yield	Ink/Toner တစ်ခုနဲ့ print ထုတ်နိုင်တဲ့ စာမျက်နှာခန့်မှန်းချက်

ဥပမာ—

600 × 600 DPI

30 ppm

Automatic Duplex

35-sheet ADF

9. Networking / Wi-Fi Terminology

Term	အဓိပ္ပါယ်
LAN	Local Area Network
WAN	Wide Area Network
Ethernet	Wired networking
Mbps / Gbps	Network speed
10/100 Mbps	Fast Ethernet
10/100/1000 Mbps	Gigabit Ethernet
Wi-Fi 5	802.11ac
Wi-Fi 6	802.11ax
Wi-Fi 6E	Wi-Fi 6 + 6GHz
Wi-Fi 7	Newer high-speed standard
2.4GHz	Range ပိုကောင်း
5GHz	Speed ပိုကောင်း၊ range ပိုတို
6GHz	Newer clean/high-speed band
SSID	Wi-Fi network name
Router	Network traffic ကို route လုပ်တဲ့ device
Access Point (AP)	Wi-Fi access ပေး
Repeater / Extender	Wi-Fi coverage တိုး
Mesh Wi-Fi	Node များဖြင့် seamless coverage
PoE	Power over Ethernet

2.4GHz Vs 5GHz

Router Vs Switch Vs Access Point

Router = Network တွေကို ဆက်ပေးတယ်

Switch = Device တွေကို ကြိုးနဲ့ ဆက်ပေးတယ်

Access Point = Device တွေကို Wi-Fi နဲ့ ဆက်ပေးတယ်

Device	အဓိကတာဝန်	အထင်ရှားဆုံး Feature
Router	Network တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ချိတ်ဆက်ပေး	Internet ကို LAN ဆီ ဖြန့်ပေး၊ IP စီမံပေး
Switch	LAN ထဲက Device များကို Wired ချိတ်ဆက်ပေး	Ethernet Port အများကြီးရစေ
Access Point (AP)	LAN ကို Wireless ဖြစ်အောင် ဖြန့်ပေး	Wi-Fi Coverage ပေး/တိုးပေး

Router — “လမ်းညွှန်ပေးတဲ့သူ”

Router ရဲ့ အဓိကအလုပ်က Network နှစ်ခုကြား Data ဘယ်လမ်းကသွားရမလဲ ဆုံးဖြတ်ပေးတာပါ။

အိမ်/ဆိုင်တစ်ခုမှာတော့ အများအားဖြင့်—

Internet → Router → ကိုယ့် Local Network

Router မှာ အများအားဖြင့် WAN Port, LAN Ports, DHCP ပါပါတယ်။ DHCP က Laptop, Phone စတဲ့ Device တွေကို 192.168.1.10 လို IP Address အလိုအလျောက်ချပေးတာပါ။

ဥပမာ ISP ကပေးတဲ့ Internet ကို ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ PC၊ POS၊ CCTV စတာတွေအတွက် အသုံးပြုနိုင်အောင် Router က Network တည်ဆောက်ပေးပါတယ်။

Router = Internet ဝင်လာတဲ့တံခါး + Network Traffic လမ်းညွှန်သူ

Switch — “Port တိုးပေးတဲ့သူ”

Switch က Network တစ်ခုတည်းအတွင်းမှာ Device အများကြီးကို Ethernet Cable နဲ့ ချိတ်ပေးတာပါ။

ဥပမာ Router မှာ LAN Port 4 ပေါက်ပဲရှိပေမယ့်—

• PC 10 လုံး
• Printer 2 လုံး
• POS 3 လုံး
• NVR 1 လုံး

ချိတ်ချင်တယ်ဆိုရင် Switch သုံးရပါမယ်။

ပုံစံက—

Router → Switch → PC / Printer / POS / NVR

Switch တွေမှာ အများအားဖြင့်—

5-Port, 8-Port, 16-Port, 24-Port, 48-Port

စသဖြင့်ရှိပါတယ်။

Speed အနေနဲ့—

10/100 Mbps Switch = Fast Ethernet

10/100/1000 Mbps Switch = Gigabit Switch

တွေ့ရတတ်ပါတယ်။

Switch = LAN Cable ချိတ်ဖို့ Port အများကြီးရအောင်လုပ်ပေးတဲ့သူ

အရေးကြီးတာတစ်ခုက Switch တစ်လုံးထပ်တပ်လိုက်တာ Internet Speed ကို ပိုမြန်အောင်လုပ်ပေးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ Network Device ပိုများများ ချိတ်နိုင်ဖို့အတွက် အဓိကဖြစ်ပါတယ်။

Access Point — “Wi-Fi ဖြန့်ပေးတဲ့သူ”

Access Point (AP) က ရှိပြီးသား Wired LAN Network ကို Wi-Fi အဖြစ် Wireless Device တွေ ချိတ်နိုင်အောင်လုပ်ပေးတာပါ။

ပုံစံက—

Router → Switch → Access Point )))) Phone / Laptop / Tablet

ဥပမာ Treasure Net လို အဆောက်အဦထဲမှာ Router က Counter နားမှာရှိပြီး Classroom မှာ Wi-Fi signal အားနည်းနေတယ်ဆိုပါစို့။

Classroom နားအထိ LAN Cable သွယ်ပြီး Access Point တပ် လိုက်ရင် Classroom မှာ Wi-Fi coverage ကောင်းလာနိုင်ပါတယ်။

AP တွေမှာ ကြည့်ရမယ့် အဓိက Features က—

Wi-Fi Standard: Wi-Fi 5 / Wi-Fi 6 / Wi-Fi 7

Frequency: 2.4GHz / 5GHz / 6GHz

Speed: ဥပမာ AX1800, AX3000

Coverage: ဘယ်လောက်ကျယ်ကျယ် ဖုံးနိုင်သလဲ

Client Capacity: Device ဘယ်လောက်ကို ကိုင်နိုင်သလဲ

PoE: LAN Cable တစ်ချောင်းတည်းနဲ့ Data + Power ပေးနိုင်သလား

Access Point = LAN Network ကို Wi-Fi အဖြစ် ထုတ်လွှင့်ပေးတဲ့သူ

မှတ်ချက်

ဈေးကွက်ထဲမှာရောင်းနေတဲ့ Router တွေမှာ 

Router + Access point + switch 

ပါပြီးသားဖြစ်ပါတယ်။

Range Extender Vs Access Point

အဓိကအချက်	Range Extender	Access Point
Main purpose	ရှိပြီးသား Wi-Fi signal ကို ဖမ်းပြီး ထပ်ဖြန့်	LAN Cable ကနေ network ယူပြီး Wi-Fi ထုတ်
Connection to router	Wireless	Ethernet cable
Speed	များသောအားဖြင့် လျော့နိုင်	ပိုတည်ငြိမ်၊ ပိုမြန်
Stability	Signal quality ပေါ်မူတည်	Cable သုံးလို့ ပိုကောင်း
Best use	Cable မဆွဲနိုင်တဲ့နေရာ	Office, shop, school, large building
Installation	လွယ်	LAN cabling လို
Coverage quality	အလယ်အလတ်	ပိုကောင်း

Extender = Wi-Fi → Wi-Fi

Access Point = Cable → Wi-Fi

PoE and EoP

PoE (Power Over Ethernet)

• LAN Cable ထဲကနေ Data + Power နှစ်ခုလုံးပို့တာ
• လက်တွေ့မှာ အသုံးများ

EoP (Ethernet over Power)

• မီးကြိုးလိုင်းကိုသုံးပြီး Network Data ပို့တာ

Modem

Telephone line / DSL / Cable line Signal ---> Data Connection

SIM Card Modem ဆိုတာဘာလဲ?

SIM Card Modem က Mobile Network ကို Internet အဖြစ်ယူသုံးတာပါ။

SIM Card → 4G/5G Mobile Network → Modem → Internet

ဒါကြောင့် Fiber line, ADSL line မရှိလည်း SIM Card ရှိပြီး Mobile Signal ရတဲ့နေရာမှာ Internet သုံးနိုင်ပါတယ်။

SIM Modem တွေမှာ အဓိကအားဖြင့် ဒီလိုအမျိုးအစားတွေရှိပါတယ်—

• USB Modem / Dongle — Laptop/PC မှာ USB ထိုးပြီး သုံး
• 4G/5G Modem with Ethernet — SIM ထည့်ပြီး LAN Cable နဲ့ Device တစ်လုံး သို့မဟုတ် Router ကိုချိတ်
• 4G/5G Wi-Fi Router (Sim Router) — Modem + Router + Wi-Fi ကို Device တစ်လုံးထဲပေါင်းထားတာ